خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها: دارو اگرچه یکی از مهم‌ترین ابزارهای پزشکی برای پیشگیری، کنترل و درمان بیماری‌هاست، اما همان‌قدر که مصرف صحیح آن می‌تواند به بهبود وضعیت سلامت کمک کند، استفاده نادرست و خارج از چارچوب درمانی نیز می‌تواند پیامدهای نامطلوبی برای فرد به همراه داشته باشد. مسئله‌ای که در سال‌های اخیر، در کنار چالش‌های حوزه سلامت، بیش از گذشته ضرورت توجه به «مصرف منطقی دارو» را برجسته کرده است.

در بسیاری از خانواده‌ها، نگهداری داروهای باقی‌مانده از دوره‌های درمانی مختلف به یک رفتار معمول تبدیل شده است؛ داروهایی که گاه بدون توجه به علت بیماری، تاریخ تجویز، شرایط جسمی فرد یا احتمال تداخل با سایر داروها، در مواجهه با علائم مشابه دوباره مورد استفاده قرار می‌گیرند. در چنین شرایطی، مرز میان مصرف دارویی و خوددرمانی به‌سادگی نادیده گرفته می‌شود.

از سوی دیگر، تصور عمومی مبنی بر اینکه دارو صرفاً دارای اثر درمانی است و مصرف بیشتر یا طولانی‌تر آن الزاماً نتیجه بهتری به دنبال دارد، می‌تواند زمینه‌ساز مصرف غیرمنطقی شود.

این در حالی است که هر دارو با هدف اثرگذاری بر فرآیند مشخصی در بدن طراحی شده و در کنار فواید درمانی، ممکن است عوارض و محدودیت‌هایی نیز داشته باشد.

بر همین اساس، پزشکان هنگام تجویز دارو، مجموعه‌ای از عوامل از جمله وضعیت بیمار، بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای همزمان، مقدار مصرف و عوارض احتمالی را در نظر می‌گیرند و زمانی مصرف یک دارو را توصیه می‌کنند که منفعت مورد انتظار آن بر خطرات احتمالی غلبه داشته باشد.

جلال‌الدین امیری، رئیس دانشگاه علوم پزشکی لرستان، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با تشریح ابعاد این موضوع، نسبت به رواج مصرف خودسرانه دارو هشدار داده و تأکید می‌کند که داروهای باقی‌مانده از یک دوره درمان، مجوزی برای مصرف مجدد در بیماری‌های بعدی نیستند.

این مقام مسئول معتقد است اصلاح الگوی مصرف دارو نیازمند تغییر یک باور عمومی است؛ اینکه دارو باید متناسب با بیماری و شرایط همان بیمار و در زمان مناسب مصرف شود، نه بر اساس تجربه گذشته یا توصیه اطرافیان.

در ادامه، مشروح گفت‌وگوی خبرنگار مهر با رئیس دانشگاه علوم پزشکی لرستان درباره پیامدهای مصرف بی‌رویه دارو، ضرورت توجه به عوارض دارویی و راهکارهای اصلاح فرهنگ خوددرمانی را می‌خوانید.

امیری، با تأکید بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف دارو در جامعه اظهار داشت: داروهایی که به صورت معمول در داروخانه‌ها عرضه می‌شوند، بر اساس اثرگذاری بر فرآیندهای طبیعی بدن، فعالیت آنزیم‌ها و سازوکارهای فیزیولوژیک طراحی شده‌اند و بنابراین مصرف آنها باید متناسب با شرایط بیمار و بر اساس تشخیص پزشک انجام شود.

وی افزود: هر دارویی که وارد بدن می‌شود، در کنار اثر درمانی مورد انتظار، می‌تواند آثار و عوارض دیگری نیز داشته باشد و به همین دلیل نمی‌توان مصرف دارو را موضوعی ساده و بدون نیاز به بررسی و تجویز تخصصی تلقی کرد.

دارو در کنار اثر درمانی می‌تواند عوارض داشته باشد

رئیس دانشگاه علوم پزشکی لرستان با اشاره به سازوکار عملکرد برخی داروها گفت: برای نمونه، فردی که از داروی آنتی‌اسید استفاده می‌کند، در واقع با هدف کاهش اسید معده این دارو را مصرف می‌کند؛ اما اگر چنین دارویی خارج از شرایط و زمان مناسب مصرف شود، می‌تواند اثرات و عوارض نامطلوبی برای مصرف‌کننده ایجاد کند.

امیری تصریح کرد: بنابراین نباید تصور کرد که دارو صرفاً به دلیل اینکه از طریق داروخانه تهیه می‌شود و برای درمان بیماری مورد استفاده قرار می‌گیرد، در هر شرایطی بی‌ضرر است. نوع دارو، میزان مصرف، مدت استفاده و شرایط جسمی فرد، همگی در تعیین اثربخشی و عوارض آن اهمیت دارند.

وی ادامه داد: پزشک هنگام تجویز یک دارو، علاوه بر توجه به اثر درمانی آن، عوارض احتمالی را نیز در نظر می‌گیرد و زمانی دارویی را برای بیمار تجویز می‌کند که برآیند فواید آن نسبت به مضرات و عوارض احتمالی بیشتر باشد.

مصرف بی‌رویه دارو به یک فرهنگ عمومی تبدیل شده است

رئیس دانشگاه علوم پزشکی لرستان با ابراز نگرانی از رواج مصرف خودسرانه دارو در جامعه گفت: متأسفانه در کشور ما مصرف بی‌رویه دارو تا حدودی به یک فرهنگ عمومی تبدیل شده است؛ به گونه‌ای که برخی افراد بدون توجه به عوارض احتمالی، دارو را بر اساس تجربه قبلی خود یا توصیه اطرافیان مصرف می‌کنند.

امیری افزود: گاهی فرد ممکن است تصور کند دارویی که در گذشته برای یک بیماری یا علامت مشخص مصرف کرده و نتیجه گرفته است، در شرایط مشابه نیز باید مورد استفاده قرار گیرد؛ در حالی که شرایط جسمی، بیماری زمینه‌ای، داروهای همزمان و حتی علت بروز علائم می‌تواند متفاوت باشد.

وی تأکید کرد: اینکه یک دارو در یک مقطع زمانی برای فرد مفید بوده، به این معنا نیست که مصرف مجدد آن در دوره‌های بعدی و بدون نظر پزشک نیز ضرورت یا ایمنی دارد.

داروهای باقی‌مانده را برای بیماری‌های بعدی مصرف نکنیم

رئیس دانشگاه علوم پزشکی لرستان با اشاره به یکی از عادت‌های نادرست در مصرف دارو اظهار داشت: یکی از مواردی که باید در فرهنگ مصرف دارو اصلاح شود، نگهداری حجم زیادی از داروهای مختلف در منازل و مراجعه مجدد به آنها در زمان بروز علائم جدید است.

امیری گفت: بسیاری از خانواده‌ها در منزل کیسه‌ها یا بسته‌هایی از داروهای باقی‌مانده از دوره‌های درمان قبلی نگهداری می‌کنند و ممکن است در مواجهه با یک بیماری یا علامت جدید، بدون مراجعه به پزشک سراغ همان داروها بروند؛ در حالی که این کار می‌تواند سلامت فرد را با خطر مواجه کند.

وی تصریح کرد: پایان یک دوره درمان به این معناست که دارو برای همان دوره و همان شرایط بیماری تجویز شده است و اگر مقداری از دارو باقی ماند، نباید آن را به عنوان داروی قابل استفاده برای بیماری‌های بعدی تلقی کرد.

توصیه به مردم برای حذف خوددرمانی از سبک زندگی

امیری در ادامه خطاب به مردم استان لرستان گفت: به هم‌استانی‌های عزیز اکیداً توصیه می‌کنم مصرف بی‌رویه و خودسرانه دارو را از روند زندگی خود حذف کنند و پیش از مصرف هر دارویی، به‌ویژه داروهایی که از دوره‌های درمان قبلی باقی مانده‌اند، با پزشک یا داروساز مشورت کنند.

وی افزود: هدف از این توصیه، ایجاد محدودیت برای دسترسی مردم به دارو نیست، بلکه تأکید بر مصرف منطقی، صحیح و ایمن دارو است؛ چراکه دارو در صورت مصرف درست می‌تواند نقش مهمی در درمان داشته باشد، اما مصرف نادرست آن ممکن است خود به عاملی برای ایجاد مشکل تبدیل شود.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی لرستان در پایان خاطرنشان کرد: باید فرهنگ جامعه به سمتی حرکت کند که دارو تنها در زمان نیاز، با مقدار مناسب و برای مدت مشخص و بر اساس نظر متخصص مصرف شود و نگهداری و مصرف خودسرانه داروهای باقی‌مانده از دوره‌های درمانی گذشته نیز کنار گذاشته شود.