به گزارش اقتصادآنلاین، موضوع توزیع بنزین و مدیریت سوخت همیشه یکی از چالش‌های مهم اقتصادی و اجرایی کشور بوده است. بحثی که از عدالت در تخصیص یارانه تا اصلاح فرایند توزیع و جلوگیری از عرضه خارج از شبکه را دربر می‌گیرد. طی سال‌های اخیر، پیشنهادهای مختلفی برای اصلاح این سازوکار مطرح شده؛ از جمله اختصاص سهمیه سوخت بر اساس کد ملی به منظور عدالت در پرداخت، اما در نهایت مجلس شورای اسلامی طرحی را تصویب کرده که مدل توزیع فعلی بنزین از طریق کارت سوخت به کارت بانکی منتقل شود.

جزئیات طرح جدید انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی

انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی، برخلاف انتظار برخی، به معنای تخصیص مستقیم یارانه بنزین بر اساس کد ملی نیست. در واقع طبق قانون، هدف‌گذاری برای تخصیص یارانه به هر کد ملی در زمینه سوخت مدنظر نبوده و از این ایده عبور شده است. بنابراین کسانی که مدافع مدل توزیع عادلانه انرژی بودند، با این مصوبه به هدف خود نمی‌رسند.

اما مهم‌ترین نکته اینجاست که کارت سوخت حذف نشده، بلکه در مدل جدید هم کارت سوخت و هم کارت بانکی باید به‌طور همزمان استفاده شوند. به بیان دیگر، فرد باید ابتدا کارت سوخت را وارد دستگاه کند و سپس با کارت بانکی پرداخت خود را انجام دهد. این امر نه‌تنها پیچیدگی‌های اضافی برای مردم ایجاد کرده، بلکه زیرساخت تازه‌ای هم به وجود نیاورده است.

ابهامات و چالش‌ها

1. سردرگمی مردم هنگام سوخت‌گیری: در نسخه جدید، نمایش دقیق سهمیه اول و دوم یا مانده بنزین حذف شده و فرد عملاً نمی‌داند از کدام سهمیه استفاده کرده است. پس از وارد کردن کارت بانکی، مبلغ نهایی به‌صورت غیرشفاف از حساب برداشته می‌شود.
2. عدم شفافیت در سهمیه خودروهای سازمانی: هنوز مشخص نیست برای خودروهای دولتی، ارگان‌ها، شرکت‌های حمل‌ونقل یا تاکسی‌های اینترنتی این مدل چگونه اجرا خواهد شد.
3. پارادوکس زیرساختی: اگر هدف، حذف کارت سوخت و روان‌سازی روند برای مردم باشد، استفاده همزمان از دو کارت نه‌تنها چابک نیست بلکه هزینه‌تراشی مضاعف خواهد بود.

نیاز به بازنگری و ارتقاء زیرساخت

کارشناسان سوخت و انرژی تأکید دارند که این طرح باید با نگاه بلندمدت بازطراحی شود. زیرساخت‌های سخت‌افزاری توزیع سوخت کشور بیش از ۲۰ سال عمر دارند و برای رسیدن به سطح استاندارد و رصد هوشمند لازم است به‌روزرسانی اساسی صورت گیرد. حتی اگر هزینه‌ای بین ۱۵ تا ۳۰ همت (یا حدود ۱۰۰ میلیون دلار) نیاز باشد، این سرمایه‌گذاری می‌تواند واردات دو میلیارد دلاری بنزین را کاهش دهد و توزیع بهینه و پایدار برای آینده را ممکن سازد.

پیشنهاد جایگزین: حساب انرژی ملی

با استفاده از تجربه موفق کالابرگ الکترونیکی، می‌توان مدل جدیدی تعریف کرد: برای هر مالک خودرو یک پروفایل انرژی یا اکانت ملی سوخت ایجاد شود که اطلاعات سهمیه و مصرف را در کنار هر نازل به‌صورت شفاف نشان دهد. پرداخت نیز همان‌جا و از صفحه نمایش نازل انجام شود تا نیازی به کارت سوخت نباشد.

این حساب انرژی می‌تواند در موبایل‌بانک یا اینترنت بانک کاربران زیر منوی «انرژی» فعال شود و در آینده سایر حامل‌های انرژی مثل گاز و برق نیز به آن افزوده گردد. در این مدل، اگر اختلالی در یک بانک رخ دهد، نظام متمرکز بانکی امکان اتصال به سایر بانک‌ها را فراهم می‌کند.

انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی در شکل فعلی بیش از آنکه گامی رو‌به‌جلو باشد، نیازمند تأمل و بازنگری جدی است. بدون نوسازی زیرساخت و ایجاد شفافیت برای مردم، نه عدالت در پرداخت محقق می‌شود و نه مدیریت مصرف بهبود می‌یابد. راه‌حل کارآمد، طراحی اکانت انرژی ملی و استفاده از نظام پرداخت یکپارچه است تا هم رصد مصرف سوخت بهبود یابد و هم عموم مردم از پیچیدگی‌های دو کارت خلاص شوند.