یاسمن بلوردی؛ گروه کشاورزی: صنعت مرغداری ایران که یکی از مهم ترین تامین کنندگان پروتئین مورد نیاز خانوارها به شمار می رود، در سال های اخیر با مجموعه ای از چالش های اقتصادی، سیاستی و مدیریتی مواجه شده است. اگرچه تولید مرغ در کشور همچنان ادامه دارد، اما فعالان این صنعت معتقدند سودآوری تولید به شدت کاهش یافته و بسیاری از مرغداران با زیان های سنگین روبرو هستند.

مرغداران تولید با زیان را تجربه می کنند

پرویز فروغی، دبیرکل انجمن مرغ گوشتی ایران در گفت وگو با خبرنگار بازار با انتقاد از سیاست های دولت در مدیریت بازار مرغ، گفت: تولیدکنندگان در شرایط فعلی نه تنها سودی از فعالیت خود نمی برند، بلکه بخش قابل توجهی از سرمایه خود را نیز از دست می دهند.

این فعال صنعت مرغداری با اشاره به وضعیت اقتصادی واحدهای تولیدی گفت: صنعت مرغداری در سال جاری نیز مانند سال های گذشته با چالش های فراوان همراه بوده و اغلب مرغداران زیان دیده اند. به این معنا که هزینه تمام شده تولید هر کیلوگرم مرغ زنده در شرایط فعلی حدود ۲۴۰ تا ۲۵۰ هزار تومان است، اما مرغداران ناچارند محصول خود را با قیمت حدود ۱۹۵ تا ۲۰۰ هزار تومان به فروش برسانند؛ موضوعی که به معنای زیان حدود ۵۰ تا ۷۰ هزار تومانی برای هر کیلوگرم مرغ تولیدی است.

به گفته وی، ادامه این وضعیت موجب شده بسیاری از تولیدکنندگان توان مالی خود را از دست بدهند و ادامه فعالیت برای آنها با دشواری همراه شود.

چرا مصرف کننده گران می خرد؟
در حالی که مرغداران از فروش محصول خود با قیمت پایین و زیان دهی سخن می گویند، مصرف کنندگان نیز همچنان مرغ را با قیمت هایی در حدود ۲۹۰ تا ۳۰۰ هزار تومان از بازار خریداری می کنند؛ موضوعی که پرسش های فراوانی درباره عملکرد زنجیره توزیع ایجاد کرده است. این فعال بخش مرغداری معتقد است: اختلاف قابل توجه قیمت میان مرغداری و بازار مصرف، ارتباطی با تولیدکنندگان ندارد و بخش عمده این فاصله قیمتی در حلقه های بعدی زنجیره شکل می گیرد.

وی گفت: زمانی که مرغ زنده با قیمت حدود ۲۰۰ هزار تومان از مرغدار خریداری می شود، مشخص نیست بر چه اساسی همان محصول با اختلاف نزدیک به ۱۰۰ هزار تومان به دست مصرف کننده می رسد.

نظارت ها تنها بر تولیدکننده متمرکز شده است

این فعال صنعت مرغداری با انتقاد از شیوه نظارت بر بازار افزود: بخش عمده نظارت دستگاه های مسئول بر تولیدکنندگان و مرغ زنده متمرکز شده، در حالی که سایر بخش های زنجیره تولید و توزیع کمتر مورد بررسی قرار می گیرند.
وی به نوسانات قیمت جوجه یک روزه نیز اشاره کرد و گفت: در مقاطعی قیمت جوجه به بیش از ۱۴۰ تا ۱۵۰ هزار تومان رسید، اما در همان زمان قیمت مرغ متناسب با افزایش هزینه های تولید اصلاح نشد و فشار اصلی بر دوش تولیدکنندگان باقی ماند.

به اعتقاد این فعال صنفی، اگر قرار است نظارت بر بازار انجام شود، باید همه حلقه های زنجیره تولید، تامین نهاده، جوجه، کشتارگاه، توزیع و خرده فروشی به یک اندازه مورد ارزیابی قرار گیرند، نه اینکه تنها مرغداران تحت فشار باشند.

قیمت گذاری دستوری؛ مهم ترین چالش صنعت مرغداری

عضو اتحادیه مرغداران قیمت گذاری دستوری را یکی از مهم ترین عوامل زیان دهی این صنعت دانست و تاکید کرد: زمانی که قیمت نهاده ها، حمل و نقل، انرژی، دستمزد و سایر هزینه های تولید آزادانه افزایش پیدا می کند، تعیین قیمت نهایی مرغ به صورت دستوری، هیچ توجیه اقتصادی ندارد.

وی افزود: قیمت گذاری دستوری باعث شده تولیدکنندگان نتوانند متناسب با هزینه های واقعی خود محصول را عرضه کنند و همین موضوع سرمایه گذاری در این صنعت را با تردید جدی روبرو کرده است. ادامه این روند نه تنها انگیزه تولید را کاهش می دهد، بلکه می تواند امنیت تولید داخلی را نیز در سال های آینده تحت تاثیر قرار دهد.

صادرات مقطعی و از دست رفتن بازارهای خارجی

فروغی همچنین با انتقاد از نبود یک سیاست پایدار برای صادرات مرغ بود، گفت: صادرات محصولات کشاورزی و دامی زمانی موفق خواهد بود که بازارهای هدف نسبت به تامین مستمر کالا اطمینان داشته باشند، اما تصمیم های مقطعی و ممنوعیت های ناگهانی، این اعتماد را از بین برده است.

وی اظهار کرد: در حال حاضر بازارهای صادراتی مرغ ایران عمدتاً به کشورهایی مانند عراق و افغانستان محدود شده است، اما حتی این بازارها نیز به دلیل تغییر مداوم سیاست های صادراتی، ثبات لازم را ندارند.

این فعال صنعت مرغداری گفت: صادرکنندگان زمانی که موفق به عقد قرارداد با مشتریان خارجی می شوند، ناگهان با ممنوعیت صادرات روبرو می شوند. در نتیجه طرف خارجی که برای تامین نیاز بازار خود برنامه ریزی کرده، دیگر به تولیدکنندگان ایرانی اعتماد نمی کند و به سراغ تامین کنندگان سایر کشورها می رود. این در شرایطی است که تجارت بین المللی بر پایه اعتماد شکل می گیرد و تصمیم های ناگهانی، اعتبار صادرکنندگان ایرانی را در بازارهای منطقه ای کاهش می دهد.

ایران ظرفیت تبدیل شدن به صادرکننده بزرگ مرغ منطقه را دارد

دبیرکل انجمن مرغداران گوشتی ایران همچنین معتقد است: ایران از نظر ظرفیت تولید، توان تبدیل شدن به یکی از صادر کنندگان مهم مرغ در منطقه را دارد، اما نبود برنامه ریزی منسجم مانع استفاده از این ظرفیت شده است.

وی گفت: پیشنهادهایی نیز به وزارت جهاد کشاورزی ارائه شده تا ساز و کاری طراحی شود که صادرات به صورت مستمر ادامه داشته باشد و در مواقعی که بازار داخلی با کمبود روبرو می شود، از طریق واردات محدود، تعادل بازار حفظ شود.

به گفته وی، چنین سیاستی هم از زیان تولیدکنندگان جلوگیری می کند و هم مانع افزایش شدید قیمت برای مصرف کنندگان خواهد شد.

امروز ورود به صنعت مرغداری بیشتر شبیه قمار با سرمایه است، زیرا تولیدکننده نمی داند در پایان دوره تولید سود خواهد کرد یا زیان و لذا بسیاری از تولیدکنندگان به دلیل همین شرایط از توسعه واحدهای خود صرف نظر کرده اند و برخی نیز فعالیت خود را متوقف کرده اند

این فعال صنفی، شرایط فعلی سرمایه گذاری در صنعت مرغداری را نگران کننده توصیف کرد و گفت: امروز ورود به صنعت مرغداری بیشتر شبیه قمار با سرمایه است، زیرا تولیدکننده نمی داند در پایان دوره تولید سود خواهد کرد یا زیان.

وی افزود: افزایش هزینه های تولید، نبود ثبات در قیمت ها، تغییر مداوم سیاست های دولت و نبود چشم انداز روشن اقتصادی، ریسک سرمایه گذاری را به شدت افزایش داده است. بسیاری از تولیدکنندگان به دلیل همین شرایط از توسعه واحدهای خود صرف نظر کرده اند و برخی نیز فعالیت خود را متوقف کرده اند.

کاهش ظرفیت تولید در بسیاری از مرغداری ها

فروغی همچنین با اشاره به وضعیت واحدهای تولیدی در مناطق مختلف کشور گفت: بسیاری از مرغداری ها به ویژه در مناطق گرمسیر، به دلیل افزایش هزینه ها و شرایط اقلیمی، دیگر با ظرفیت کامل فعالیت نمی کنند.

وی توضیح داد: برخی واحدها تنها با یک سوم یا نیمی از ظرفیت واقعی خود جوجه ریزی می کنند و تعدادی از مرغداران نیز به دلیل زیان های انباشته، از چرخه تولید خارج شده اند.

کارشناسان معتقدند کاهش ظرفیت تولید در بلندمدت می تواند بر میزان عرضه داخلی اثر بگذارد و در صورت نبود برنامه ریزی مناسب، نوسانات قیمتی بیشتری را در بازار ایجاد کند.

کاهش دخالت دولت؛ مهم ترین مطالبه مرغداران

این فعال صنعت مرغداری مهم ترین خواسته تولیدکنندگان از دولت را کاهش مداخلات در بازار عنوان کرد.

وی گفت: اگر دولت قصد حمایت از تولید را دارد، بهترین اقدام این است که اجازه دهد بازار بر اساس عرضه و تقاضا فعالیت کند و از دخالت مستقیم در قیمت گذاری پرهیز شود.

به گفته وی، زمانی که نهاده های تولید با قیمت آزاد در اختیار مرغدار قرار می گیرد، تعیین دستوری قیمت فروش محصول، منطق اقتصادی ندارد و تنها زیان بیشتری به تولیدکننده تحمیل می کند.

وی تاکید کرد: اگر دولت قصد ادامه سیاست قیمت گذاری را دارد، باید نهاده های تولید را نیز با قیمت یارانه ای و متناسب با قیمت مصوب در اختیار تولیدکنندگان قرار دهد؛ در غیر این صورت، آزادسازی قیمت ها منطقی تر خواهد بود.

حذف ارز ترجیحی و افزایش فشار بر تولید

دبیرکانون انجمن صنفی مرغ گوشتی ایران همچنین به حذف ارز ترجیحی اشاره کرد و گفت: فعالان این صنعت بارها نسبت به آثار اجرای ناگهانی این سیاست هشدار داده بودند، اما این هشدارها مورد توجه قرار نگرفت. با این وجود حذف یکباره ارز ترجیحی، هزینه تولید را به شدت افزایش داد و فشار مضاعفی بر واحدهای مرغداری وارد کرد؛ فشاری که آثار آن همچنان در بازار و وضعیت مالی تولیدکنندگان مشاهده می شود.

قیمت گذاری دستوری؛ مهم ترین مانع تعادل بازار

این فعال صنفی، قیمت گذاری دستوری را ریشه بخش قابل توجهی از مشکلات صنعت مرغداری دانست و گفت: زمانی که قیمت ذرت، کنجاله سویا، دارو، واکسن، حمل و نقل، انرژی و سایر نهاده های تولید بر اساس قیمت های واقعی بازار تعیین می شود، تعیین دستوری قیمت مرغ نه تنها کمکی به تولید نمی کند، بلکه تولیدکننده را با زیان بیشتری روبرو می سازد.

وی تاکید کرد: اگر دولت قصد دارد قیمت مرغ را تعیین کند، باید نهاده های تولید را نیز با همان مبنا و با قیمت یارانه ای در اختیار مرغداران قرار دهد. در غیر این صورت، بهتر است بازار بر اساس مکانیزم عرضه و تقاضا فعالیت کند.

به اعتقاد این فعال صنفی، فاصله گرفتن از سازوکارهای اقتصادی موجب شده است نه تولیدکننده از فعالیت خود رضایت داشته باشد و نه مصرف کننده احساس کند کالا را با قیمت مناسب خریداری می کند.

اشتباهات مدیریتی در بازار مرغ

وی در پاسخ به این پرسش که مهم ترین اشتباه دولت ها در مدیریت بازار مرغ چه بوده است، به چند محور اصلی اشاره کرد و گفت: اول، مداخله مستقیم در قیمت گذاری که تعادل طبیعی بازار را بر هم زده است. دوم، ممنوعیت های مقطعی صادرات که موجب از دست رفتن بازارهای خارجی و کاهش اعتماد خریداران بین المللی شده است. سوم، تصمیم گیری های ناگهانی و نبود سیاست های پایدار که امکان برنامه ریزی بلندمدت را از تولیدکنندگان سلب کرده است.

وی افزود: به این ترتیب مجموعه این عوامل باعث شده است صنعت مرغداری در سال های اخیر با نوسانات شدید روبرو شود و بسیاری از تولیدکنندگان نتوانند برای آینده واحدهای تولیدی خود برنامه ریزی کنند.

کاهش مصرف مرغ؛ زنگ خطری برای بازار

فروغی همچنین با اشاره به کاهش قدرت خرید خانوارها اظهار کرد: سرانه مصرف مرغ در کشور که در سال های گذشته حدود ۳۰ کیلوگرم بود، اکنون به حدود ۲۰ تا ۲۱ کیلوگرم در سال کاهش یافته است. این کاهش مصرف علاوه بر فشار اقتصادی بر خانوارها، موجب کاهش تقاضا در بازار نیز شده و در نهایت بر درآمد تولیدکنندگان اثر منفی گذاشته است.

وی همچنین اعلام کرد: تولید سالانه گوشت مرغ کشور حدود ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تن برآورد می شود؛ ظرفیتی که در صورت مدیریت صحیح بازار، می تواند علاوه بر تامین نیاز داخلی، زمینه افزایش صادرات را نیز فراهم کند.

راه برون رفت از بحران

این فعال صنعت مرغداری معتقد است: مهم ترین راهکار برای خروج از شرایط کنونی، «کاهش مداخلات غیرضروری دولت، ایجاد ثبات در سیاست های صادراتی، اصلاح نظام قیمت گذاری و حمایت هدفمند از تولیدکنندگان» است.

وی تاکید کرد: بازار زمانی به تعادل می رسد که تولیدکننده بتواند بر اساس هزینه های واقعی تولید فعالیت کند و در مقابل، مصرف کننده نیز از طریق سیاست های حمایتی مستقیم دولت، نه از محل زیان تولیدکننده، مورد حمایت قرار گیرد.