درد پریود چه زمانی طبیعی نیست و نیاز به بررسی دارد؟

مجموعه: اخبار پزشکی

تاریخ انتشار : دوشنبه, ۰۹ شهریور ۱۴۰۵ ۱۲:۳۰

درد پریود یا درد قاعدگی برای بسیاری از افراد بخشی از چرخه ماهانه است. بیش از نیمی از افرادی که پریود می‌شوند، در یک تا دو روز از هر ماه درجاتی از درد را تجربه می‌کنند. این درد معمولاً به شکل گرفتگی در پایین شکم احساس می‌شود و ممکن است به کمر یا ران‌ها انتشار پیدا کند. تهوع، سردرد، سرگیجه یا علائم گوارشی هم گاهی همراه آن دیده می‌شود.

بنابراین، صرف وجود درد به این معنی نیست که مشکلی در بدن وجود دارد. نکته مهم‌تر، الگوی درد، شدت آن، مدت ادامه درد و تغییری است که نسبت به گذشته پیدا کرده است. اگر درد پریود زندگی روزمره را مختل کند، به‌مرور شدیدتر شود، خارج از زمان قاعدگی هم ادامه پیدا کند یا با علائم دیگری همراه باشد، بهتر است علت آن بررسی شود. در این مقاله به این پرسش پاسخ داده‌ایم که درد پریود چه زمانی طبیعی نیست و نیاز به بررسی تخصصی دارد؟

چه نوع درد پریودی می‌تواند در محدوده معمول باشد؟

درد قاعدگی معمول که به آن «دیسمنوره اولیه» گفته می‌شود، بیشتر در نزدیکی شروع خونریزی یا همزمان با آن ایجاد می‌شود. علت اصلی آن افزایش موادی به نام پروستاگلاندین‌هاست. این مواد باعث انقباض عضلات رحم می‌شوند و در نتیجه گرفتگی و درد ایجاد می‌کنند. با ادامه خونریزی و کاهش سطح پروستاگلاندین‌ها، درد نیز معمولاً طی روزهای ابتدایی کمتر می‌شود.

الگوی رایج درد قاعدگی معمولاً شامل این ویژگی‌هاست:

• شروع درد کمی پیش از پریود یا در روزهای ابتدایی آن
• احساس گرفتگی در پایین شکم
• انتشار درد به کمر یا ران‌ها
• بیشتر بودن درد در روزهای اول
• کاهش تدریجی درد طی چند روز

منظور از «طبیعی» این نیست که فرد باید درد را تحمل کند. حتی اگر علت درد، دیسمنوره اولیه باشد، در صورتی که درد آزاردهنده است می‌توان درباره روش‌های کنترل آن با پزشک صحبت کرد.

چه زمانی شدت درد پریود اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؟

یک معیار مهم این است که درد تا چه اندازه روی زندگی تأثیر می‌گذارد. شدت درد فقط یک عدد روی مقیاس صفر تا ۱۰ نیست؛ مهم است که درد در عمل چه محدودیتی ایجاد می‌کند.

برای مثال، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند اگر:

• به دلیل درد نتوانید به مدرسه، دانشگاه یا محل کار بروید.
• انجام کارهای روزمره برایتان دشوار شود.
• درد خواب شما را مختل کند.
• هر ماه چند روز فعالیت‌های عادی خود را کنار بگذارید.
• درد نسبت به دوره‌های قبلی به‌طور محسوس شدیدتر شده باشد.
• داروهای معمولی که قبلاً به کنترل درد کمک می‌کردند، دیگر اثر کافی نداشته باشند.

ACOG توصیه می‌کند در صورتی که درد شدید است، نسبت به گذشته بدتر شده یا هر ماه زندگی روزمره را دشوار می‌کند، فرد برای ارزیابی پزشکی اقدام کند.

در واقع، ممکن است دو نفر هر دو بگویند «پریود دردناک دارم»، اما اهمیت پزشکی وضعیت آنها یکسان نباشد. یکی ممکن است چند ساعت گرفتگی قابل‌تحمل داشته باشد و دیگری به دلیل درد چند روز نتواند فعالیت‌های معمول خود را انجام دهد.

تغییر الگوی درد نسبت به گذشته چه معنایی دارد؟

تغییر واضح در الگوی درد یکی از مهم‌ترین نشانه‌هایی است که نباید نادیده گرفته شود. برای نمونه، اگر فردی سال‌ها پریودهای نسبتاً کم‌درد داشته و ناگهان دچار درد شدید شده است، یا درد طی ماه‌ها و سال‌ها به‌تدریج بیشتر شده، بهتر است علت این تغییر بررسی شود.

درد قاعدگی ثانویه، برخلاف دیسمنوره اولیه، معمولاً به یک مشکل زمینه‌ای در دستگاه تولیدمثل یا سایر اندام‌های لگنی مربوط است. در این حالت درد می‌تواند به مرور شدیدتر شود، چند روز پیش از شروع پریود آغاز شود، در طول خونریزی تشدید شود یا بعد از پایان پریود هم ادامه داشته باشد.

• شروع درد شدید پس از سال‌ها پریود نسبتاً کم‌درد
• شدیدتر شدن تدریجی درد در ماه‌های متوالی
• شروع درد چند روز پیش از خونریزی
• باقی ماندن درد پس از پایان پریود
• ایجاد درد در زمان‌هایی غیر از دوران قاعدگی
• تغییر محسوس محل یا ماهیت درد

بنابراین مواردی مانند زیر ارزش توجه بیشتری دارند:

این نشانه‌ها به‌تنهایی مشخص نمی‌کنند که علت درد چیست؛ فقط نشان می‌دهند که بهتر است الگوی جدید با یک متخصص بررسی شود.

چه علائمی همراه درد پریود ارزش توجه بیشتری دارند؟

گاهی خود درد مهم‌ترین نشانه نیست؛ بلکه علائم همراه اطلاعات بیشتری درباره نیاز به بررسی پزشکی می‌دهند.

خونریزی بسیار شدید یا غیرمعمول

اگر خونریزی نسبت به گذشته به‌طور واضح بیشتر شده، بیش از هفت روز طول می‌کشد، بین دو پریود خونریزی دارید یا خونریزی بعد از رابطه جنسی اتفاق می‌افتد، بهتر است آن را با پزشک مطرح کنید. ACOG خونریزی‌ای که هر ساعت یک یا چند پد یا تامپون را کاملاً خیس کند را در محدوده خونریزی غیرطبیعی قرار می‌دهد.

درد لگنی خارج از زمان پریود

دردی که فقط محدود به روزهای قاعدگی نیست و در بخش دیگری از چرخه هم وجود دارد، می‌تواند نیازمند بررسی بیشتری باشد. درد لگنی مداوم یا عودکننده علل مختلفی دارد و نباید فقط به پریود نسبت داده شود.

درد هنگام رابطه جنسی

درد هنگام رابطه، به‌خصوص اگر به‌طور مکرر اتفاق بیفتد یا همراه درد لگنی و قاعدگی دردناک باشد، ارزش مطرح کردن با پزشک را دارد. این علامت می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و در برخی افراد با بیماری‌هایی مانند آندومتریوز یا کیست تخمدان دیده می‌شود.

درد هنگام دفع یا ادرار

اگر درد هنگام دفع مدفوع یا ادرار در زمان پریود ایجاد می‌شود یا در این روزها به شکل مشخصی تشدید می‌شود، بهتر است آن را صرفاً بخشی از درد معمول پریود در نظر نگیرید. چنین علائمی از نشانه‌هایی هستند که در ارزیابی اندومتریوز نیز مورد توجه قرار می‌گیرند.

چه مشکلاتی می‌توانند پشت درد غیر‌معمول قاعدگی باشند؟

درد شدید قاعدگی همیشه به معنی وجود یک بیماری مشخص نیست. با این حال، بعضی بیماری‌ها می‌توانند باعث ایجاد یا تشدید درد قاعدگی شوند. از جمله علت‌های احتمالی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اندومتریوز: رشد بافتی شبیه بافت داخلی رحم در خارج از رحم که می‌تواند باعث درد قاعدگی و درد لگنی شود.
• آدنومیوز: ورود بافت شبیه پوشش داخلی رحم به عضله رحم که می‌تواند با پریودهای دردناک و گاهی خونریزی شدید همراه باشد.
• فیبروم رحم: توده‌های خوش‌خیم رحم که در بعضی افراد باعث درد، فشار لگنی یا خونریزی شدید می‌شوند.
• برخی کیست‌های تخمدان: بعضی کیست‌ها ممکن است با درد لگنی یا درد مرتبط با قاعدگی همراه باشند.
• برخی مشکلات یا عفونت‌های دستگاه تولیدمثل: بعضی بیماری‌های لگنی نیز می‌توانند باعث درد شوند.

وجود هر کدام از علائم بالا به معنی ابتلا به یکی از این بیماری‌ها نیست. تشخیص علت درد به بررسی مجموعه علائم، سابقه قاعدگی و در صورت نیاز معاینه و آزمایش‌های مناسب بستگی دارد.

درد شدید پریود همیشه به معنی اندومتریوز است؟

اندومتریوز یکی از علت‌های شناخته‌شده درد قاعدگی و درد لگنی است، اما تنها علت ممکن نیست. از طرف دیگر، بعضی افراد مبتلا به اندومتریوز ممکن است علائم متفاوتی داشته باشند یا حتی علائم واضحی نداشته باشند. همچنین شدت درد لزوماً میزان یا وسعت بیماری را مشخص نمی‌کند.

اندومتریوز می‌تواند با علائمی مانند درد قاعدگی، درد لگنی، درد هنگام رابطه و درد هنگام دفع یا ادرار که با چرخه قاعدگی ارتباط دارد همراه باشد. با این حال، این علائم اختصاصی نیستند و ممکن است در شرایط دیگری نیز دیده شوند.

پس بهتر است به جای اینکه از روی شدت درد نتیجه بگیریم «حتماً اندومتریوز دارم»، به الگوی کلی علائم و تغییر آنها در طول زمان توجه کنیم.

چه زمانی مراجعه به دکتر زنان برای درد پریود اهمیت پیدا می‌کند؟

اگر درد پریود شدید است یا زندگی روزمره را مختل می‌کند، لازم نیست منتظر بمانید تا درد غیرقابل‌تحمل شود. همچنین در صورت تغییر محسوس الگوی قاعدگی یا اضافه شدن علائم جدید، بررسی پزشکی می‌تواند به مشخص شدن علت کمک کند. مراجعه به دکتر زنان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند اگر:

• درد هر ماه فعالیت‌های عادی شما را مختل می‌کند.
• درد نسبت به گذشته به‌طور واضح شدیدتر شده است.
• درد بعد از پایان خونریزی همچنان ادامه دارد.
• در روزهای دیگر چرخه نیز درد لگنی دارید.
• همراه درد، خونریزی شدید، طولانی یا نامنظم ایجاد شده است.
• هنگام رابطه جنسی، دفع مدفوع یا ادرار درد دارید.
• درد شدید در چند چرخه پشت سر هم تکرار می‌شود.
• علت یک تغییر جدید در الگوی قاعدگی برایتان مشخص نیست.

پزشک معمولاً ابتدا درباره زمان شروع درد، مدت آن، شدت، چرخه قاعدگی و علائم همراه سؤال می‌کند. بسته به شرایط، ممکن است معاینه یا بررسی‌های تکمیلی نیز لازم باشد.

اگر درد لگنی ناگهانی و بسیار شدید است، به‌سرعت بدتر می‌شود یا همراه با غش، سرگیجه شدید، خونریزی زیاد، تب، استفراغ یا احتمال بارداری است، موضوع می‌تواند نیازمند ارزیابی فوری باشد و نباید صرفاً به درد پریود نسبت داده شود.

برای بررسی درد پریود چه اطلاعاتی می‌تواند مفید باشد؟

ثبت علائم در چند چرخه می‌تواند به پزشک کمک کند تصویر دقیق‌تری از الگوی درد داشته باشد. حتی یک یادداشت ساده در تلفن همراه هم می‌تواند مفید باشد.

بهتر است این موارد را ثبت کنید:

• روز شروع درد نسبت به شروع پریود
• تعداد روزهایی که درد ادامه دارد
• شدت تقریبی درد
• محل درد و اینکه آیا به کمر یا ران‌ها انتشار پیدا می‌کند یا نه
• میزان خونریزی و هر تغییر نسبت به گذشته
• علائم همراه مانند تهوع یا مشکلات گوارشی
• وجود درد خارج از دوران قاعدگی
• وجود درد هنگام رابطه، دفع یا ادرار
• میزان تأثیر درد بر کار، تحصیل، خواب و فعالیت روزمره
• داروها یا درمان‌هایی که قبلاً استفاده کرده‌اید و میزان اثر آنها

داشتن چنین سابقه‌ای می‌تواند گفت‌وگو با پزشک را دقیق‌تر کند. راهنمای NICE نیز ثبت علائم و درد در طول چرخه را برای کمک به گفت‌وگو با متخصص در موارد مشکوک به اندومتریوز مفید می‌داند.

آیا همه افراد دارای درد پریود به سونوگرافی نیاز دارند؟

درد قاعدگی به‌تنهایی به معنی نیاز قطعی به سونوگرافی یا یک آزمایش مشخص نیست. نوع بررسی بر اساس سابقه فرد، الگوی درد، علائم همراه و پاسخ به درمان اولیه تعیین می‌شود.

پزشک ممکن است ابتدا شرح حال و علائم را بررسی کند و در صورت نیاز معاینه انجام دهد. اگر درد با درمان اولیه بهتر نشود یا احتمال وجود یک مشکل زمینه‌ای مطرح باشد، سونوگرافی می‌تواند یکی از بررسی‌های مورد استفاده باشد. در بعضی شرایط نیز آزمایش‌ها یا روش‌های تشخیصی دیگری مطرح می‌شوند.

بنابراین، نه باید برای هر درد پریود تصور کرد که حتماً یک بیماری جدی وجود دارد و نه باید هر درد شدید یا جدیدی را بدون بررسی به «طبیعی بودن پریود» نسبت داد.

جمع‌بندی

درد پریود تا حدی شایع است و در بسیاری از افراد به‌صورت گرفتگی پایین شکم یا کمر، به‌خصوص در یک تا دو روز ابتدایی قاعدگی، ایجاد می‌شود. معمولاً با گذشت روزهای ابتدایی شدت آن کمتر می‌شود.

اما شدت و الگوی درد اهمیت زیادی دارند. دردی که فعالیت روزمره را مختل می‌کند، نسبت به گذشته بیشتر شده، چند روز پیش از پریود شروع می‌شود، بعد از پایان خونریزی ادامه دارد یا در زمان‌های دیگر چرخه هم وجود دارد، ارزش بررسی بیشتری دارد. همین موضوع درباره درد همراه با خونریزی غیرمعمول، درد هنگام رابطه، دفع یا ادرار نیز صدق می‌کند.

هدف از بررسی پزشکی، ایجاد نگرانی درباره هر نوع درد قاعدگی نیست؛ بلکه پیدا کردن تفاوت میان یک الگوی آشنا و تغییری است که ممکن است علت قابل‌بررسی داشته باشد. اگر درد پریود شما جدید، شدید، رو به افزایش یا مختل‌کننده زندگی شده است، مطرح کردن آن با متخصص زنان می‌تواند قدم مناسبی برای مشخص شدن علت و انتخاب روش درمان باشد. در چنین شرایطی، دریافت مشاوره از دکتر زنان انلاین نیز می‌تواند گزینه مناسبی برای ارزیابی اولیه و دریافت راهنمایی پزشکی باشد.

اسنپ دکتر این امکان را فراهم کرده است که در هر ساعت از شبانه‌روز به تیمی از متخصصان دسترسی داشته باشید، پزشک مورد نظر خود را انتخاب کنید و از او مشاوره بگیرید.