خبرگزاری مهر – گروه جامعه: آلودگی هوا سال‌هاست که به یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی و سلامت عمومی در ایران تبدیل شده است. مشکلی که هر سال با آغاز فصل سرما و پدیده وارونگی هوا، زندگی میلیون‌ها شهروند را تحت تأثیر قرار می‌دهد و علاوه بر تهدید سلامت مردم، هزینه‌های سنگینی را نیز به کشور تحمیل می‌کند. در چنین شرایطی، نامگذاری روزی با عنوان «هوای پاک؛ تعهد مسئولان، مسئولیت شهروندی» یادآور این واقعیت است که تحقق هوای سالم نیازمند همکاری هم‌زمان دولت، دستگاه‌های اجرایی، صنایع و شهروندان است.

روز ملی هوای پاک فرصتی برای بازنگری در عملکرد دستگاه‌های مسئول و بررسی میزان تحقق اهدافی است که در قوانین و برنامه‌های مختلف برای کاهش آلودگی هوا پیش‌بینی شده است. اگرچه در سال‌های گذشته اقدامات متعددی در حوزه توسعه حمل‌ونقل عمومی، ارتقای کیفیت سوخت و کنترل صنایع آلاینده انجام شده، اما آمارها نشان می‌دهد آلودگی هوا همچنان یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های زیست‌محیطی کشور به شمار می‌رود.

فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل عمومی

کارشناسان معتقدند عوامل متعددی از جمله تردد خودروها و موتورسیکلت‌های فرسوده، مصرف سوخت‌های فسیلی، فعالیت برخی صنایع آلاینده، فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل عمومی و رشد نامتوازن شهرها در شکل‌گیری وضعیت کنونی نقش دارند. از همین رو مقابله با این پدیده نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ و بلندمدت است.

یکی از مهم‌ترین اسناد قانونی کشور در این حوزه، قانون هوای پاک است که در سال ۱۳۹۶ به تصویب رسید و برای دستگاه‌های مختلف از جمله وزارتخانه‌ها، شهرداری‌ها، خودروسازان و صنایع وظایف مشخصی تعیین کرد. با این حال، بسیاری از کارشناسان و مسئولان معتقدند بخش قابل توجهی از تکالیف پیش‌بینی شده در این قانون هنوز به طور کامل اجرا نشده است.

گذشت چند سال از تصویب قانون

شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، در ماه‌های اخیر با تأکید بر اهمیت اجرای قانون هوای پاک اعلام کرده است که با وجود گذشت چند سال از تصویب این قانون، هنوز بسیاری از اهداف آن محقق نشده و برای دستیابی به نتایج مطلوب، همکاری جدی‌تر همه دستگاه‌های مسئول ضروری است. وی همچنین بر ضرورت کاهش آلایندگی منابع متحرک و ثابت، توسعه حمل‌ونقل عمومی و گسترش استفاده از انرژی‌های پاک تأکید کرده است.

در کنار هشدارهای زیست‌محیطی، مسئولان وزارت بهداشت نیز نسبت به پیامدهای گسترده آلودگی هوا بر سلامت جامعه هشدار داده‌اند. علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، آلودگی هوا را یکی از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده سلامت عمومی کشور دانسته و اعلام کرده است که سالانه حدود ۵۷ تا ۵۹ هزار مرگ در کشور به این معضل منتسب می‌شود. به گفته وی، خسارت اقتصادی ناشی از آلودگی هوا در حوزه سلامت به حدود ۱۷ تا ۱۸ میلیارد دلار در سال می‌رسد.

رئیسی همچنین با اشاره به افزایش مراجعات بیماران قلبی و تنفسی در روزهای آلوده تأکید کرده است که تعطیلی مدارس و ادارات تنها راهکاری موقت برای کاهش مواجهه مردم با آلودگی هواست و حل اساسی این بحران در گرو اجرای کامل قانون هوای پاک، نوسازی ناوگان فرسوده، توسعه حمل‌ونقل عمومی و کنترل منابع آلاینده است.

افزایش بیماری‌های قلبی و عروقی

عباس شاهسونی، رئیس سابق گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم وزارت بهداشت نیز آلودگی هوا را مهم‌ترین خطر محیط‌زیستی برای سلامت انسان عنوان کرده و معتقد است ذرات معلق موجود در هوا با افزایش بیماری‌های قلبی و عروقی، سکته‌های مغزی، سرطان ریه و بیماری‌های مزمن تنفسی ارتباط مستقیم دارند. به گفته وی، کودکان، سالمندان، زنان باردار و بیماران مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای بیش از سایر گروه‌ها در معرض آسیب‌های ناشی از آلودگی هوا قرار دارند.

کارشناسان حوزه سلامت تأکید می‌کنند آلودگی هوا تنها یک مسئله محیط‌زیستی نیست، بلکه یک بحران سلامت عمومی محسوب می‌شود. افزایش هزینه‌های درمانی، کاهش بهره‌وری نیروی کار، تشدید بیماری‌های مزمن و کاهش کیفیت زندگی از جمله پیامدهای مستقیم این معضل به شمار می‌رود.

در کنار مسئولیت دستگاه‌های اجرایی، نقش شهروندان نیز در کاهش آلودگی هوا اهمیت ویژه‌ای دارد. استفاده از حمل‌ونقل عمومی، انجام معاینه فنی خودروها، کاهش سفرهای غیرضروری با خودروهای شخصی، صرفه‌جویی در مصرف انرژی و توجه به مسائل زیست‌محیطی می‌تواند سهم قابل توجهی در بهبود کیفیت هوا داشته باشد.

کارشناسان معتقدند تحقق هوای پاک بدون مشارکت عمومی امکان‌پذیر نیست. همان‌گونه که اجرای قوانین و سیاست‌های کلان بر عهده دولت و دستگاه‌های مسئول است، شهروندان نیز با انتخاب سبک زندگی سازگارتر با محیط زیست می‌توانند در کاهش آلودگی هوا نقش مؤثری ایفا کنند.

امروز شعار «هوای پاک؛ تعهد مسئولان، مسئولیت شهروندی» بیش از هر زمان دیگری یادآور یک مسئولیت مشترک است؛ مسئولیتی که از مدیران و تصمیم‌گیران تا تک‌تک شهروندان را در بر می‌گیرد. هوای پاک یک مطالبه عمومی و حق مسلم مردم است و دستیابی به آن نیازمند عزم ملی، اجرای دقیق قوانین، توسعه زیرساخت‌های پاک و مشارکت آگاهانه شهروندان خواهد بود.