به گزارش خبرگزاری مهر، روزنامه آگاه نوشت: زن جوانی که نسخه در دست دارد، مکث می‌کند و می‌پرسد: «چند؟» پاسخ کوتاه است؛ «بسته به دوزش، از چند میلیون تومان شروع می‌شود.» او سری تکان می‌دهد، گوشی تلفن همراهش را بیرون می‌آورد، با همسرش تماس می‌گیرد و آرام می‌گوید: «دکتر گفته اگر وزنم پایین بیاید، درمان تنبلی تخمدان هم بهتر جواب می‌دهد، بخریم؟»

این گفت‌وگو، دیگر صحنه‌ای عجیب در داروخانه‌های کشور نیست. آمپول‌های قلمی کاهش وزن که تا چند سال پیش بیشتر برای کنترل دیابت نوع ۲ و درمان چاقی شدید شناخته می‌شدند، حالا به یکی از پرتقاضاترین داروهای بازار سلامت تبدیل شده‌اند؛ داروهایی که برخی برای درمان بیماری، برخی برای رسیدن به اندامی ایده‌آل و برخی هم صرفا برای عقب نماندن از موجی که در شبکه‌های اجتماعی به راه افتاده، به سراغ‌شان می‌روند. اما پشت این تب فراگیر، بازاری قرار دارد که گردش مالی آن هر روز بزرگ‌تر می‌شود؛ بازاری که از شرکت‌های دارویی و واردکنندگان گرفته تا فروشندگان فضای مجازی، برخی مراکز زیبایی و صفحات تبلیغاتی، همگی سهمی از آن دارند.

۶۳ درصد ایرانی‌ها اضافه‌وزن دارند

چاقی، دیگر یک دغدغه فردی نیست. بر اساس آخرین آمارهای وزارت بهداشت که از سوی مسئولان نیز بارها اعلام شده، بیش از ۶۳ درصد بزرگسالان ایرانی دچار اضافه‌وزن یا چاقی هستند و حدود یک‌چهارم جمعیت بزرگسال کشور نیز چاق محسوب می‌شوند. همین آمار، بازار بزرگی برای هر محصولی ایجاد می‌کند که وعده کاهش وزن بدهد. سال‌ها قرص‌های لاغری، دمنوش‌ها، مکمل‌ها، کمربندهای لرزان و رژیم‌های معجزه‌آسا بازار را در اختیار داشتند، اما حالا نسل جدید داروهای مبتنی بر GLP-۱ و تیرزپاتاید جای آنها را گرفته‌اند؛ داروهایی که در مطالعات بالینی توانسته‌اند در برخی بیماران، بین ۱۵ تا ۲۰ درصد وزن بدن را کاهش دهند؛ رقمی که باعث شده بسیاری آنها را «انقلابی در درمان چاقی» بنامند.

نسخه‌ای که چند میلیون تومان آب می‌خورد

گزارش میدانی «آگاه» از بررسی قیمت‌های بازار نشان می‌دهد که لاغر شدن با این داروها، ارزان نیست. در حال حاضر قیمت برخی آمپول‌های قلمی موجود در بازار به این شرح است:

مانجارو بسته به دوز، بین حدود هشت تا بیش از ۲۰ میلیون تومان قیمت دارد. اوزمپیک نیز در بازار با قیمت‌هایی در حدود ۱۰ تا ۱۸ میلیون تومان عرضه می‌شود. وگووی که یکی از مشهورترین داروهای کاهش وزن در جهان است، در صورت موجود بودن، با قیمت‌هایی بالاتر از ۲۰ میلیون تومان معامله می‌شود. ساکسندا نیز بسته به کشور سازنده و شرکت واردکننده، چندین میلیون تومان قیمت دارد.

در کنار این محصولات، نمونه‌های داخلی تیرزپاتاید نیز وارد بازار شده‌اند که قیمت آنها نسبت به نمونه‌های خارجی کمتر است، اما همچنان برای بسیاری از خانوارها رقم قابل توجهی محسوب می‌شود. از آنجا که این داروها معمولا به‌صورت هفتگی یا روزانه مصرف می‌شوند، هزینه یک دوره درمان می‌تواند در مدت چند ماه به چند ده میلیون تومان برسد؛ رقمی که از توان بسیاری از خانواده‌ها خارج است و معمولا نیز تحت پوشش بیمه قرار نمی‌گیرد.

از مطب غدد تا کلینیک زنان

تقاضا برای این داروها فقط محصول تبلیغات اینستاگرامی نیست. در ماه‌های اخیر «آگاه» با مراجعه به چند مطب، با بیمارانی گفت‌وگو کرده که نسخه این داروها را از متخصصان دریافت کرده‌اند. یکی از مراجعه‌کنندگان به متخصص غدد، می‌گوید پزشک پس از بررسی شاخص توده بدنی، انجام آزمایش‌ها و سابقه بیماری، مصرف آمپول کاهش وزن را توصیه کرده است.

در مطب یکی از متخصصان زنان نیز بیمار دیگری که برای درمان سندرم تخمدان پلی‌کیستیک و تنبلی تخمدان مراجعه کرده، می‌گوید پزشک تاکید کرده کاهش وزن می‌تواند روند درمان را تسهیل کند و در کنار اصلاح سبک زندگی، یکی از آمپول‌های کاهش وزن را نیز پیشنهاد داده است. متخصصان تاکید می‌کنند که این تجویزها، در صورت وجود اندیکاسیون پزشکی، بخشی از درمان محسوب می‌شود؛ اما مشکل از جایی آغاز می‌شود که همین داروها، بدون ارزیابی پزشکی، به کالایی عمومی برای همه افراد تبدیل می‌شوند.

آرایشگاه، کانال تلگرامی و بازار سیاه

اگر روزگاری دارو فقط از داروخانه تهیه می‌شد، حالا کافی است عبارت «آمپول لاغری» را در شبکه‌های اجتماعی جست‌وجو کنید. ده‌ها صفحه، کانال و فروشنده، داروهایی را تبلیغ می‌کنند که گاه حتی منشأ مشخصی ندارند. برخی نیز وعده می‌دهند بدون نسخه پزشک، دارو را در منزل تحویل می‌دهند. نگران‌کننده‌تر اینکه مسئولان وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی طی هفته‌های اخیر نسبت به تجویز آمپول‌های لاغری در آرایشگاه‌ها و مراکز زیبایی هشدار داده‌اند؛ اتفاقی که نشان می‌دهد بازار این داروها از فضای درمان نیز فراتر رفته است.

بازار جهانی داروهای کاهش وزن، بازاری کوچک نیست

برآورد موسسات بین‌المللی نشان می‌دهد ارزش بازار داروهای مبتنی بر GLP-۱ طی سال‌های آینده می‌تواند از ۱۰۰ میلیارد دلار نیز عبور کند. همین چشم‌انداز اقتصادی باعث شده شرکت‌های دارویی بزرگ جهان رقابتی سنگین برای تولید نسل‌های جدید این داروها آغاز کنند. در ایران نیز با تولید داخلی قلم تیرزپاتاید، این بازار وارد مرحله تازه‌ای شده است. اما تنها تولیدکنندگان نیستند که از رونق این بازار سود می‌برند.

زنجیره‌ای از واردکنندگان، توزیع‌کنندگان، فروشندگان، صفحات تبلیغاتی، اینفلوئنسرها، مربیان غیرمتخصص، فروشندگان مکمل‌ها و حتی برخی مراکز زیبایی نیز از افزایش تقاضا منتفع می‌شوند. به همین دلیل است که کارشناسان از اصطلاح «صنعت لاغری» استفاده می‌کنند؛ صنعتی که سال‌هاست از نگرانی مردم نسبت به اضافه‌وزن درآمد کسب می‌کند و حالا آمپول‌های قلمی به تازه‌ترین محصول پرفروش آن تبدیل شده‌اند.

هشدارهای پیاپی و معجزه‌ای که هزینه دارد

تقریبا هیچ هفته‌ای نمی‌گذرد که یکی از دانشگاه‌های علوم پزشکی، وزارت بهداشت یا سازمان نظام پزشکی درباره مصرف خودسرانه این داروها هشدار ندهد. در ماه‌های اخیر، گزارش‌هایی درباره فروش فرآورده‌های تقلبی، داروهای فاقد مجوز و حتی عرضه آمپول‌های لاغری در مراکز غیرمجاز منتشر شده است. کارشناسان هشدار می‌دهند مصرف خودسرانه این داروها می‌تواند با عوارضی مانند تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست، کم‌آبی بدن، التهاب پانکراس، مشکلات کیسه صفرا و در برخی بیماران با عوارض جدی‌تر همراه باشد. به همین دلیل تاکید می‌کنند که این داروها باید فقط با تجویز پزشک و پس از بررسی وضعیت سلامت فرد مصرف شوند.

یکی از باورهای رایج درباره آمپول‌های لاغری این است که می‌توانند بدون رژیم غذایی و فعالیت بدنی، فرد را به وزن ایده‌آل برسانند، اما متخصصان چنین ادعایی را رد می‌کنند. مطالعات نشان داده است که اثربخشی این داروها زمانی بیشتر است که با اصلاح تغذیه، فعالیت بدنی و تغییر سبک زندگی همراه شوند. ضمن آنکه در بسیاری از بیماران، پس از قطع دارو، بخشی از وزن از دست رفته دوباره بازمی‌گردد؛ موضوعی که سبب می‌شود برخی افراد ناچار به ادامه مصرف یا پیگیری درمان‌های دیگر شوند.

درمان یا تجارت؟

واقعیت این است که داروهای جدید کاهش وزن، دستاورد مهمی برای درمان چاقی محسوب می‌شوند و برای بسیاری از بیماران می‌توانند کیفیت زندگی را بهبود ببخشند. اما واقعیت دیگری نیز وجود دارد؛ هر جا تقاضای گسترده شکل بگیرد، بازار نیز متولد می‌شود. امروز مرز میان درمان، زیبایی و تجارت، بیش از هر زمان دیگری کمرنگ شده است. نسخه پزشک، تبلیغ اینفلوئنسر، توصیه آرایشگر، فروش اینترنتی و داروی چند میلیون تومانی، حلقه‌های زنجیره‌ای هستند که صنعت لاغری را هر روز بزرگ‌تر می‌کنند.

شاید مهم‌ترین پرسش این باشد که جامعه امروز، بیش از آنکه به دنبال درمان چاقی باشد، در جست‌وجوی راهی سریع برای رسیدن به اندامی ایده‌آل است بدون اینکه زحمتی برای فرد داشته باشد؛ جست‌وجویی که برای برخی به بهبود سلامت ختم می‌شود، اما برای برخی دیگر، تنها هزینه‌های چند ده میلیونی، عوارض دارویی و امید بستن به وعده‌هایی را به همراه دارد که همیشه هم معجزه نمی‌کنند.