بازار؛ گروه کشاورزی: بررسی آمار تجارت جهانی که به تازگی توسط مرکز worldtopexports منتشر شده نشان می دهد که فندق در سال ۲۰۲۵ همچنان یکی از محصولات مهم بازار خشکبار و صنایع غذایی بوده است. به نحوی که صادرات جهانی فندق به ۲.۷ میلیارد دلار رسید و بخش عمده این تجارت مربوط به فندق پوست کنده و فرآوری شده بود. در واقع حدود ۹۱.۷ درصد ارزش صادرات جهانی به فندق پوست کنده اختصاص داشت که نشان دهنده اهمیت بالای فرآوری و ارزش افزوده در این بازار است.

این رشد در حالی رخ داده که مصرف جهانی محصولات حاوی فندق، به ویژه در صنایع شکلات، شیرینی، دسر و فرآورده های غذایی، روند افزایشی دارد. شرکت های بزرگ صنایع غذایی اروپا و آمریکای شمالی همچنان بزرگ ترین مصرف کنندگان فندق جهان محسوب می شوند و همین موضوع باعث شده اروپا مهم ترین مقصد واردات این محصول باقی بماند.

پنج کشور بیش از ۸۳ درصد صادرات جهان را در اختیار دارند

یکی از مهم ترین ویژگی های بازار جهانی فندق، تمرکز بالای عرضه در چند کشور محدود است. در سال ۲۰۲۵ پنج کشور «ترکیه، شیلی، آمریکا، ایتالیا و آذربایجان» در مجموع ۸۳.۳ درصد کل صادرات جهانی فندق را در اختیار داشتند.

طبق داده های اماری این گزارش، ترکیه با صادرات حدود ۱.۱ میلیارد دلار فندق، ۳۹.۵ درصد کل صادرات جهان را به خود اختصاص داد. با این حال صادرات این کشور نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۲۹.۳ درصد کاهش یافت؛ موضوعی که می تواند ناشی از نوسانات تولید، شرایط آب وهوایی یا تغییرات بازار داخلی باشد.

از انطرف شیلی با صادرات ۵۰۵ میلیون دلاری و سهم ۱۸.۷ درصدی، دومین صادرکننده بزرگ جهان بود. رشد ۱۱۳ درصدی صادرات این کشور نسبت به سال قبل، مهم ترین تحول بازار جهانی فندق در سال ۲۰۲۵ محسوب می شود و نشان می دهد شیلی در حال تبدیل شدن به رقیبی جدی برای صادرکنندگان سنتی است.

همچنین آمریکا با ۲۵۹ میلیون دلار، ایتالیا با ۲۴۹ میلیون دلار، آذربایجان با ۱۷۱ میلیون دلار وگرجستان:
با ۱۶۵ میلیون دلار در جایگاه های بعدی قرار دارند. به این ترتییب این ارقام نشان می دهد منطقه قفقاز نیز به تدریج در حال افزایش نقش خود در بازار جهانی فندق است.

اروپا؛ قلب تپنده تقاضای جهانی

از سوی دیگر در بخش واردات، اروپا همچنان بزرگ ترین بازار مصرف فندق جهان باقی مانده است. حدود ۷۹.۴ درصد واردات جهانی فندق در سال ۲۰۲۵ به کشورهای اروپایی اختصاص داشت. به عبارت دیگر در بحث واردات فندق کشورهای آلمان با ۷۹۴.۵ میلیون دلار، ایتالیا با ۵۵۲.۸ میلیون دلار، فرانسه با ۲۳۷ میلیون دلار، کانادا با ۱۶۵.۸ میلیون دلار و لهستان با ۱۱۴.۷ میلیون دلار بزرگترین وارد کنندگان این محصول محسوب می شوند.

نکته قابل تامل اینکه آلمان به تنهایی بیش از ۳۰ درصد واردات جهانی فندق را در اختیار دارد و نقش کلیدی در زنجیره تأمین صنایع شکلات و شیرینی اروپا ایفا می کند.
حضور ایتالیا در هر دو فهرست صادرکنندگان و واردکنندگان بزرگ نیز نشان دهنده جایگاه این کشور به عنوان مرکز فرآوری و تجارت مجدد فندق در اروپا است.

جهش قیمت ها؛ نشانه فشار بر عرضه جهانی

یکی از مهم ترین تحولات بازار فندق در سال ۲۰۲۵ افزایش شدید قیمت های صادراتی بود. متوسط قیمت صادرات فندق با پوست به ۴۷۸۲ دلار در هر تن رسید که نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۳۳.۹ درصد افزایش داشت.

در بخش فندق پوست کنده، متوسط قیمت جهانی به ۹۸۶۱ دلار در هر تن رسید که رشد ۱۸.۹ درصدی را نشان می دهد. این فاصله قیمتی قابل توجه میان فندق خام و فندق فرآوری شده، اهمیت سرمایه گذاری در صنایع فرآوری را برجسته می کند.

افزایش قیمت ها احتمالاً ناشی از محدودیت عرضه در برخی کشورهای تولیدکننده، هزینه های بالاتر فرآوری و حمل ونقل، و رشد تقاضای صنایع غذایی بوده است.

جایگاه ایران در بازار جهانی فندق؛ ظرفیت بالقوه، حضور محدود

در بخش دیگری از این گزازش آمده است: ایران از نظر تولید فندق در مقیاس جهانی در رده کشورهای متوسط قرار می گیرد و بخش عمده تولید آن در استان گیلان و به ویژه شهرستان رودسر متمرکز است.

سهم ایران از تجارت جهانی فندق همچنان بسیار محدود است و نام کشور در میان صادرکنندگان بزرگ جهان دیده نمی شود که عمدتا ناشی از ضعف در فرآوری و بسته بندی صنعتی، نبود برند بین المللی شناخته شده برای فندق ایرانی، مشکلات صادراتی و دسترسی به بازارهای اروپایی است

با این حال سهم ایران از تجارت جهانی فندق همچنان بسیار محدود است و نام کشور در میان صادرکنندگان بزرگ جهان دیده نمی شود. کارشناسان بر این باورند که این متاثر از عواملی همچون «مقیاس محدود تولید نسبت به بازیگران اصلی مانند ترکیه و شیلی، ضعف در فرآوری و بسته بندی صنعتی، نبود برند بین المللی شناخته شده برای فندق ایرانی، مشکلات صادراتی و دسترسی به بازارهای اروپایی و…» است ـ

البه با وجود این چالش ها، ایران مزیت هایی نیز در اختیار دارد از جمله «تنوع اقلیمی مناسب برای تولید فندق با کیفیت، نزدیکی جغرافیایی به بازارهای مصرف منطقه ای مانند روسیه، عراق و کشورهای آسیای میانه، امکان توسعه صنایع فرآوری خشکبار و تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر مانند خمیر فندق، پودر فندق و فرآورده های شیرینی و شکلاتی». لذا اگر سیاست های حمایتی در حوزه باغداری، فرآوری و صادرات اجرا شود، ایران می تواند سهم بیشتری از بازار منطقه ای فندق به دست آورد؛ هرچند رقابت با صادرکنندگان بزرگ جهانی در کوتاه مدت دشوار خواهد بود.

تغییر توازن بازار؛ آیا سلطه ترکیه در حال تضعیف است؟

کاهش نزدیک به ۳۰ درصدی صادرات ترکیه در کنار رشد انفجاری شیلی، این پرسش را مطرح کرده که آیا بازار جهانی فندق در حال ورود به مرحله ای جدید از رقابت است یا خیر. هرچند ترکیه همچنان بزرگ ترین تولیدکننده و صادرکننده جهان باقی مانده، اما وابستگی شدید بازار جهانی به تولید این کشور باعث شده هرگونه نوسان در عرضه ترکیه بر قیمت های جهانی اثر مستقیم بگذارد.

شیلی با سرمایه گذاری گسترده در باغات مدرن، مکانیزاسیون و دسترسی مناسب به بازارهای بین المللی، توانسته جایگاه خود را به سرعت ارتقا دهد. در صورت تداوم این روند، سهم ترکیه از بازار جهانی ممکن است در سال های آینده کاهش تدریجی پیدا کند.

اهمیت فرآوری؛ کلید اصلی سودآوری در بازار فندق

داده های قیمتی نشان می دهد: سودآوری اصلی بازار فندق نه در صادرات محصول خام، بلکه در صادرات محصول فرآوری شده نهفته است. متوسط قیمت فندق پوست کنده تقریباً دو برابر فندق با پوست است و در برخی کشورها این فاصله حتی بیشتر می شود.

کشورهایی مانند ایتالیا و ترکیه بخش مهمی از ارزش افزوده خود را از طریق فرآوری، بسته بندی و عرضه محصولات نیمه آماده به صنایع غذایی جهانی به دست می آورند. برای ایران نیز توسعه زنجیره ارزش فندق می تواند مهم تر از افزایش صرف تولید خام باشد.

چشم انداز ۲۰۲۶؛ بازار در مسیر رشد محتاطانه

با توجه به روند مصرف جهانی محصولات شکلاتی و شیرینی، انتظار می رود تقاضای فندق در سال ۲۰۲۶ نیز رشد ملایمی داشته باشد. با این حال چند عامل می توانند بر بازار اثرگذار باشند:

• شرایط آب وهوایی در ترکیه و قفقاز

• سیاست های تجاری اتحادیه اروپا

• هزینه های حمل ونقل و انرژی

• نوسانات نرخ ارز در کشورهای صادرکننده

• توسعه باغات جدید در آمریکای جنوبی

به این ترتیب احتمالاً قیمت های جهانی در سطوح نسبتاً بالا باقی خواهند ماند، مگر آنکه عرضه ترکیه به طور قابل توجهی افزایش یابد.