دونالد ترامپ بار دیگر تعرفه را به ابزار اصلی سیاست صنعتی خود تبدیل کرده است؛ اما این بار هدف، یکی از نزدیک‌ترین شرکای تجاری آمریکا یعنی کاناداست. ترامپ اعلام کرده در صورت نرسیدن دو کشور به توافق تجاری، از اول ژانویه ۲۰۲۷ تعرفه واردات خودرو، کامیون و قطعات خودروی ساخت کانادا را به ۵۰ درصد افزایش خواهد داد. این تصمیم پس از شکست مذاکرات تجاری واشنگتن و اتاوا مطرح شده است.

در نگاه اول ممکن است چنین تصمیمی کاملاً در راستای سیاست «بازگرداندن تولید به آمریکا» به نظر برسد؛ اما صنعت خودرو یک مشکل کوچک با این استدلال دارد: خودروهای آمریکایی و کانادایی مدت‌هاست عملاً در دو کشور جداگانه تولید نمی‌شوند.

آمریکا و کانادا؛ یک کارخانه بزرگ خودروسازی

صنعت خودروی آمریکای شمالی طی چند دهه گذشته به‌شدت در هم تنیده شده است. از زمان توافق تجارت آزاد آمریکای شمالی و سپس توافق USMCA، خودروسازان زنجیره تولید خود را میان آمریکا، کانادا و مکزیک تقسیم کرده‌اند. یک قطعه ممکن است در آمریکا تولید شود، برای مونتاژ به کانادا برود، دوباره به آمریکا بازگردد و در نهایت روی خودرویی نصب شود که در یکی از دو کشور ساخته شده است.

حتی خودرو نیز ممکن است در کانادا مونتاژ شود، اما بخش قابل توجهی از قطعات آن از کارخانه‌های آمریکایی آمده باشد. به همین دلیل، طبق داده‌های مورد استناد CNN، آمریکا در شش ماه نخست امسال ۲۴.۵ میلیارد دلار خودرو و قطعات از کانادا وارد کرده، اما صادرات خودرو و قطعات آمریکا به کانادا در همین مدت به ۳۰.۴ میلیارد دلار رسیده است. یعنی در صنعت خودرو، برخلاف تصویر کلی تجارت دو کشور، آمریکا حتی مازاد تجاری نزدیک به یک میلیارد دلار در ماه با کانادا دارد.

پس تعرفه قرار است دقیقاً چه چیزی را حمایت کند؟

تعرفه‌ای که ممکن است به خود آمریکایی‌ها ضربه بزند

مشکل اینجاست که بخش مهمی از خودروهای تولیدشده در کانادا به قطعات آمریکایی وابسته‌اند.به گفته کارشناسانی که CNN با آنها صحبت کرده، قطعات مورد استفاده در کارخانه‌های کانادایی از زنجیره تأمین آمریکا می‌آیند و این بخش از صنعت، بیش از نیم میلیون شغل آمریکایی را پشتیبانی می‌کند. بنابراین اگر تولید کانادا کاهش پیدا کند، اثر آن الزاماً در مرز کانادا متوقف نمی‌شود و می‌تواند به کارخانه‌ها و تأمین‌کنندگان آمریکایی هم برسد.

از طرف دیگر، کانادا یکی از مشتریان مهم خودروهای تولیدشده در آمریکاست. سال گذشته حدود ۶۶۳ هزار دستگاه خودروی تولیدشده در کارخانه‌های آمریکا در کانادا فروخته شد. ضمن اینکه کانادایی‌ها در خرید خودروهای بزرگ‌تر و گران‌تر مانند کامیون‌های سنگین، اتوبوس‌ها و خودروهای خاص، بیش از سه برابر خریداران آمریکایی هزینه کرده‌اند.

بنابراین اگر جنگ تعرفه‌ای تشدید شود، فقط خودروهای کانادایی گران نمی‌شوند. کاهش صادرات آمریکا به کانادا نیز می‌تواند تولید کارخانه‌های آمریکایی را تحت فشار قرار دهد.

هدف ترامپ چیست؟

کاخ سفید این سیاست را بخشی از تلاش برای انتقال تولید به خاک آمریکا می‌داند. منطق ساده است: اگر تولید در کانادا گران شود، شرکت‌ها برای فرار از تعرفه باید کارخانه و زنجیره تأمین خود را به آمریکا منتقل کنند. اما صنعت خودرو برخلاف یک کارخانه ساده نیست که بتوان آن را از نقطه A برداشت و چند ماه بعد در نقطه B گذاشت.

ساخت کارخانه، انتقال زنجیره تأمین، ایجاد ظرفیت تولید قطعات و تغییر مسیر لجستیک میلیاردها دلار هزینه دارد و سال‌ها زمان می‌برد.به همین دلیل، حتی اگر یک خودروساز تصمیم بگیرد بخشی از تولید خود را به آمریکا منتقل کند، در کوتاه‌مدت نتیجه می‌تواند افزایش هزینه باشد، نه کاهش آن و این هزینه در نهایت می‌تواند به مصرف‌کننده منتقل شود.

این فقط داستان کانادا نیست

اتفاقات اخیر یک نکته مهم‌تر درباره سیاست صنعتی آمریکا را هم نشان می‌دهد. ترامپ تلاش می‌کند با تعرفه، شرکت‌های خودروسازی را مجبور کند تولید را به داخل آمریکا بیاورند. اما صنعت خودرو طی چند دهه گذشته دقیقاً برخلاف این مسیر حرکت کرده و به سمت زنجیره تأمین فرامرزی و تولید یکپارچه در آمریکای شمالی رفته است. حالا دولت آمریکا می‌خواهد این ساختار را با تعرفه تغییر دهد.

مشابه همین بحث را پیش‌تر درباره تعرفه خودروهای اروپایی و آسیایی نیز دیده‌ایم؛ اما تفاوت کانادا بسیار مهم است. خودروهای وارداتی از ژاپن یا کره را می‌توان محصول یک زنجیره تولید خارجی دانست، اما خودروهای کانادایی در بسیاری موارد بخشی از همان زنجیره تولید آمریکایی هستند.به همین دلیل، یک تحلیلگر صنعت خودرو در گفت‌وگو با CNN این تعرفه را در صورت اجرا ضربه‌ای جدی به صنعت خودروی دو طرف مرز دانسته و هشدار داده که حتی احتمال تعطیلی کارخانه‌ها در هر دو کشور وجود دارد.
 

کانادا هم کوتاه نمی‌آید

در طرف مقابل، کانادا نیز تهدید به اعمال تعرفه‌های تلافی‌جویانه کرده است. مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، گفته این کشور آماده است در برابر اقدامات آمریکا پاسخ «دلار به دلار» بدهد. در واقع، جنگ تجاری در حال تبدیل شدن به یک مسئله مستقیم برای صنعت خودرو در هر دو کشور است؛ صنعتی که برخلاف بسیاری از صنایع، برای ادامه فعالیت به عبور مداوم قطعات و خودرو از مرز نیاز دارد.

حالا باید دید این تهدید واقعاً در اول ژانویه ۲۰۲۷ اجرایی می‌شود یا مثل بخشی از تهدیدهای تعرفه‌ای قبلی، ابزاری برای گرفتن امتیاز بیشتر در مذاکرات است. اما یک چیز روشن است: در صنعت خودرو، تعرفه لزوماً به معنای حمایت از خودروساز داخلی نیست. وقتی زنجیره تولید آن‌قدر درهم‌تنیده شده باشد، ممکن است همان تعرفه‌ای که قرار است رقیب خارجی را تنبیه کند، مستقیماً هزینه تولید خودروساز داخلی را هم بالا ببرد.

و این همان جایی است که سیاست صنعتی ترامپ با واقعیت پیچیده صنعت خودرو برخورد می‌کند.